جام جهان‌بین

کتاب «ملاقات در فکه»
این کتاب زندگی‌نامه شهید حسن باقری از کودکی تا شهادت است. این کتاب دربرگیرنده خاطرات شفاهی ۶۵راوی است که تعدادی از این راوی‌ها،‌ شهدای دفاع مقدس هستند؛ مانند شهید محمدابراهیم همت،‌ شهید مهدی زین‌الدین، شهید مهدی باکری، شهید حمید معینیان و... .
سعید علامیان نویسندگی این اثر را برعهده داشته است. این کتاب با قطع رقعی در ۳۳۵صفحه توسط انتشارات سوره مهر سال۱۴۰۰ چاپ شده است.

کتاب «حُسن حَسن»
کتاب‌های روایی به‌عنوان دسته‌ای از مکتوبات، همچنان برای مخاطبان فراوانش پرجاذبه است؛ مثل «حُسن حَسن» که در روایت‌های کوتاه ۴۹گانه به مهارت و زیرکی سردار شهید حسن باقری پرداخته. این کتاب هم ابعاد خانوادگی و هم زوایای کاری و نظامی‌گری شهید باقری را روایت می‌کند. به‌عبارتی برخی روایت‌ها از زبان مادر و برخی دیگر از بیان دوستان و هم‌رزمان شهید باقری است. بازنمایی ویژگی‌ها و فعالیت‌های شهید باقری در قالب یک جدول که از تولد حسن در سال۱۳۳۴ تا شهادتش در سال۱۳۶۱ را در بر می‌گیرد یکی از تفاوت‌های این کتاب با سایر مکتوبات است.
کتاب حُسن حسن به قلم مهسا رون در ۱۲۰صفحه، سال۱۴۰۱ توسط مرکز نشر آثار شهید حسن باقری به چاپ رسیده است.

کتاب «دکل ابوذر»
این کتاب به خاطرات فتح‌الله جعفری از دیده‌بانی‌های طولانی شهید حسن باقری بر فراز دکل ابوذر می‌پردازد. دکل ابوذر که هفتاد متر ارتفاع داشت و در چهل‌کیلومتری شمال آبادان قرار گرفته بود به‌طور کامل به جاده اهواز- خرمشهر که آن زمان در اشغال سپاه سوم عراق بود اشراف داشت. از این ستون حتی بصره هم قابل‌مشاهده بود. شاید علت نامگذاری این دکل به دکل ابوذر این بود که مثل ابوذر در بیابان‌های ربذه تنها در بیابان‌های شرق کارون احداث شده بود. این کتاب را فتح‌الله جعفری به رشته تحریر درآورده و انتشارات سوره مهر آن را چاپ کرده است. این کتاب در چهل صفحه و با قطع رقعی سال۱۴۰۳ به چاپ رسیده است.

کتاب «خانه کوچک، زندگی بزرگ»
همیشه شنیدن از همسران شهدا لطف دیگری دارد. این کتاب که ششمین جلد از مجموعه بانوی ماه است خاطرات پروین داعی‌پور، همسر شهید حسن باقری از زندگی مشترکشان را دربرگرفته است. این زندگی کوتاه اما شیرین و جذاب کمتر از دو سال طول کشید. «خانه کوچک، زندگی بزرگ» از آن جهت که خود پروین داعی‌پور هم در دفاع نقش موثری داشت، خواندنی‌ست؛ به‌عنوان مثال داعی‌پور همراه با شهید حسین علم‌الهدی ستاد مقاومت خواهران پاسدار انقلاب اسلامی را راه‌اندازی کرد تا از این طریق ستون پنجم دشمن شناسایی شود. این کتاب مختصر و مفید ۳۶صفحه‌ای را مرتضی سرهنگی با آن قلم خاصش نگاشته و سوره مهر آن را در قطع پالتویی سال۱۳۸۹ به چاپ رسانده است.

کتاب «روایت زندگی حسن باقری»
این کتاب سه‌جلدی بر اساس آثار شفاهی و گفتار ۱۷۰سردار دوران دفاع مقدس و خانواده شهید حسن باقری‌ست. سعید علامیان نویسنده کتاب، اعلام کرده که این کتاب برگرفته از ۱۵هزار دست‌نوشته شهید باقری، گزارش و خاطره‌های مقاطع تحصیلی، مبارزات انقلاب، خبرنگاری در روزنامه جمهوری اسلامی، واقعه طبس، ماجرای لبنان و ایام دفاع مقدس است. این اثر در خودش تصاویر،‌گزارش‌ها و اطلاعات جنگ تحمیلی را جای داده است. جلد اول از دوران تولد تا سال۱۳۶۰،‌ جلد دوم از ابتدای سال۱۳۶۰ تا فروردین۱۳۶۱ و جلد سوم از فروردین۱۳۶۱ یعنی از عملیات بیت‌المقدس تا شهادت حسن باقری را پوشش می‌دهد. این کتاب توسط موسسه شهید حسن باقری به چاپ رسیده است.

کتاب «دوشنبه‌های گلف»
در سال‌های بعد از دفاع مقدس، تلاش‌های زیادی شد تا حال و هوای جبهه‌ها به نسل بعد منتقل شود. مثل اردوهای راهیان نور و انواع کتاب‌ها و فیلم‌ها. این جنب‌و‌جوش‌ها، بیشتر فضای احساسی و عاطفی دفاع مقدس را برای جوانانی که آن روزها را ندیده بودند ترسیم کرد؛ اما نمایش عقلانیتی که در جنگ هشت‌ساله بود، همواره مظلوم ماند؛ مثل این‌که این‌که علل تصمیم‌های نظامی فرماندهان در میدان‌ها چه بوده و طراحی عملیات‌ها در چه شرایطی و با چه منطق قوی‌ای انجام شده است. کتاب «دوشنبه‌های گلف» کوششی برای بازنمایی این جنبه مهم دفاع مقدس برای نسلی است که از دفاع مقدس را ندیده و تشنه دانستن از آن دوران است. این کتاب، خلاصه محتوای نشست‌ها و صورت‌جلسات فرماندهان واحد اطلاعات‌عملیات سپاه است که طی سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ برگزار شده و غالبا فرماندهی و رهبری این جلسات به عهده حسن باقری بوده است. این جلسات در مکانی به‌نام گلف یا قرارگاه منتظران شهادت برپا می‌شده و جالب است که دیوارهای این قرارگاه را حسن باقری پر از نقشه‌های مناطق عملیاتی کرده بود و به همین دلیل، این مکان ابتدا به اتاق نقشه معروف بوده است. علاوه‌بر این گزارش‌ها، در این کتاب به اطلاعات تکمیلی درباره مناطق عملیاتی، فرماندهان و ساختار اطلاعاتی آن‌ها نیز مطالبی آمده است. دوشنبه‌های گلف از عکس‌ها، نقشه‌ها و تصاویر مستند و دقیق استفاده کرده که مراحل شکل‌گیری واحد اطلاعات‌عملیات سپاه را هم نشان می‌دهد.

کتاب «روزنوشت»
در همان دسته کتاب‌های عقلانیت جنگ می‌توان به کتاب «روزنوشت» اشاره کرد که مجموعه یادداشت‌های شهید حسن باقری است. شهید باقری این یادداشت‌ها را در پایان فعالیت روزانه‌اش می‌نوشت. یکی از موضوعاتی که در این یادداشت‌ها مشخص است، سیر تشکیل سازمان رزم سپاه توسط شهید حسن باقری است. این کتاب توسط احمد دهقان گردآوری شده و مرکز نشر آثار شهید باقری آن را در ۵۱۹ صفحه سال۱۴۰۰ به چاپ رسانده است.

مستند «آخرین روزهای زمستان»
این مستند قوی‌ترین و مهم‌ترین مستندی است که تاکنون درباره سردار شهید حسن باقری ساخته شده است. این مستندِ سریالی ده قسمتی که هر قسمت آن حدود پنجاه دقیقه است، از اولین روزهای تولد شهید باقری تا شهادتش را روایت می‌کند. به‌‌لحاظ ساختار در بخش‌هایی از این مستند، از تصاویر واقعی و بایگانی جبهه استفاده شده؛ اما بخش قابل‌توجهی با نقش‌آفرینی بازیگران بازآفرینی شده و کمک شایانی به هم‌ذات پنداری مخاطب با شهید حسن باقری و قرار گرفتن در فضای جبهه کرده است. همچنین میان این دو بخش مصاحبه‌هایی با شخصیت‌های اثرگذار و مطرح دفاع مقدس مانند شهید غلامعلی رشید، سردار محسن رضایی و... ترتیب داده شده است. علاوه‌بر این‌ها با تعدادی از افراد خانواده شهید مانند احمدحسین باقری برادر شهید و بتول باقری خواهر شهید مصاحبه شده است. یکی از جذابیت‌های این اثر توضیحات شهید سپهبد محمد باقری در این مستند پیرامون شهید حسن باقری‌ست؛ چرا که شهید محمد، هم به‌عنوان برادر و هم به‌عنوان کسی که با شهید حسن در جبهه هم‌رزم بوده، زاویه دید متفاوتی به این ماجرا دارد؛ به‌علاوه شنیدن از محمدباقری که حالا نام شهید، هم‌نشین نامش شده لطف دیگری دارد.
در این مستند مهدی زمین‌پرداز نقش شهید حسن باقری را بازی کرده و روایت مستند به‌کلام سیدمحمد آوینی شنیده می‌شود. «آخرین روزهای زمستان» را محمدحسین مهدویان کارگردانی کرده و حبیب‌الله والی‌نژاد تهیه‌کننده آن است. این مستند را موسسه فرهنگی فردایی دیگر تولید کرده است.



نویسنده: نفیسه نجفی