تولید و خودکفایی گندم

اشاره: چند لحظه تامل...
نیم قرن از پیروزی انقلاب اسلامی، این حادثه درخشان و نورانی دوران ظلمات کره خاکی در آخرالزمان می‌گذرد. این اتفاق مبارک که به نام اسلام رقم خورده است، علی‌رغم رو‌به‌رو بودن با موانع بسیار در مقابل خود، اما با عزم و اراده پولادین مردمان ایران زمین که همراهان همیشگی‌اش هستند، از آن موانع گذشته و همیشه رو به پیشرفت بوده است. در این مسیر پرسنگلاخ، تبیین پیشرفت‌ها و دستاوردهای انقلاب اسلامی، با مقایسه و تطبیق شرایط فعلی و گذشته در زمان سیاه طاغوت، بهتر نشان می‌دهد که ملت بزرگ ایران در چه شرایطی بوده‌اند و حال در چه شرایطی به سر می‌برند. در شرایطی که بوقچی‌های دشمنان قسم‌خورده این ملت بزرگ، لحظه‌ای از سیاه‌نمایی و دروغ دست برنمی‌دارند، تبیین واجب‌ترین اقدام است.

بازخوانی تاریخ گذشته می‌تواند بسیاری از نعمات امروزی جامعه را برای‌مان بازنماید. در گذشته‌های نه‌چندان‌دور و در تاریخ معاصر ایران، گاهی سرما و گرمای هوا باعث می‌شد تا محصول گندم یک سال نابود شود و غذای سفره‌های مردم از بین برود. گاهی نیز مشکل به آب‌وهوا بازنمی‌گشت؛ بلکه سیاست باعث خالی‌شدن سفره مردم می‌شد. مثل جنگ دوم جهانی و هجوم قوای بیگانه و به‌خصوص شوروی و انگلیس به محصولات کشاورزی و حمل آن به کشور خودشان. در آن روزها ایران در اوضاع و احوال غریبی بود؛ آن‌گونه که احمد کتابی در صفحه شصت کتاب خود تحت عنوان «قحطی‌های ایران» آورده است «در آن روزها، منظره ازدحام مردم گرسنه در اطراف نانوایی‌ها، به‌راستی دل‌خراش و تکان‌دهنده بود. مردم، پس از ساعت‌ها انتظار در صف‌های طولانی که اغلب به کشمکش و زدوخورد منجر می‌شد، حداکثر می‌توانستند به چند قرص نان دست یابند. بسیاری هم، پس‌از تحمل مشقت فراوان، دست خالی به خانه بازمی‌گشتند. در نتیجه، بسیاری از خانواده‌های کم‌در‌آمد، عملا در یک حالت گرسنگی مزمن به سر می‌بردند و آمار تلفات ناشی از کم‌غذایی، رو به افزایش بود.»
عنوان‌های روزنامه‌های آن ایام بهترین گواه وضع بسیار نابسامان و ناگوار نان در تهران و شهرستان‌ها در آن دوره است. از آن جمله، روزنامه‌ اطلاعات در مقام انتقاد از عملکرد دولت قوام‌السلطنه درباره‌ نان نوشت‌ «مردم عوض نان‌، سنگ و شن یا خون‌دل خوردند.» همین روزنامه در شماره‌ای دیگر، گفته‌‌ شریدان، مستشار وزارت خواروبار را به این شرح نقل کرد که‌ «مردم تهران، مواد چرکین و کثیفی را به نام نان که نانواهای بی‌رحم می‌پزند، می‌خورند. نانواها آرد دولتی را به‌قیمت گزاف به‌طور قاچاق می‌فروشند و ازاین‌رو، دولت ناچار شده است، نانواخانه مرکزی تهیه کند.» این تصویر مستند تاریخی، سکانسی بود دردناک از وضعیت قحطی و گرسنگی آن روزهای ملت ستم‌کشیده ایران.
این سکانس وحشتناک و تلخ فقط متعلق به دوره پهلوی اول نبود؛ بلکه در زمان پهلوی دوم هم به‌خاطر اجرای طرح استعماری اصلاحات ارضی، زمین‌های کشاورزی ایران تکه‌تکه شد و تامین محصول استراتژیک گندم به وابسته بودن ایران و ایرانی گره خورد، که این مسئله خود یکی از قابل‌تامل‌ترین فرازهای دوران حکومت قبل است.
یکی از نکات قابل‌تامل در موضوع تجارت خارجی رژیم پهلوی، چوب حراج این رژیم بر امینت غذایی کشور است، به‌طوری‌که واردات پنج محصول کشاورزی طی سال‌های‌ ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۵ رشد بسیار چشمگیری داشته است که در بین آن‌ها، میزان واردات گندم بسیار قابل‌تامل است. رژیم شاه درحالی سال‌ ۱۳۴۱ اصلاحات ارضی را در روستاهای کشور اجرا کرد که پساز آن میزان واردات گندم از ۳۷۱هزار تن در سال‌ ۱۳۴۳ با رشد حدود چهار برابری به ۱.۵میلیون تن در سال‌ ۱۳۵۵ رسید. همچنین ایران تا دهه‌ ۱۳۴۰ صادرکننده برنج، گوشت و محصولات لبنی بود؛ اما با اجرای ناقص اصلاحات ارضی و عدم جایگزینی سیستم جدید به‌جای سیستم ارباب و رعیتی در روستاها، هم به واردکننده محصولات عمده کشاورزی تبدیل شد و هم با هجوم دهقانان به حاشیه شهرهای کشور، مشکلات زیادی را در قالب حاشیه‌نشینی، رشد حلبی‌آبادها و زاغه‌نشینی، ایجاد کرد و برای انقلاب اسلامی به یادگار گذاشت.
با پیروزی انقلاب اسلامی در اولین گام, کشت گندم، راهبردی شد. مراکز تحقیقات کشاورزی با کمک محققان داخلی موفق شدند برای هر هفت اقلیم ایران، بذر گندم تولید کنند به گونه‌ای که با تولید چهل نوع بذر گندم در همه مناطق ایران می‌توان گندم کاشت. گام اول در استقلال کشور آن هم در حوزه تامین کالای مهمی چون گندم، آن بود که بتوان با تولید بذر‌های متناسب با اقلیم‌های مختلف کشور بهره‌وری تولید را افزایش داد. در حال حاضر ایران سالانه به یک میلیون و دویست هزار تُن بذر نیاز دارد و هم‌اکنون در تولید بذر گندم به خودکفایی رسیده است و بیش‌از چهل نوع بذر گندم متناسب با اقلیم چهارگانه تولید می‌شود. تولید این محصول مهم و استراتژیک، بعداز پیروزی انقلاب اسلامی رشد چشمگیری داشته است. به گونه‌ای که طبق گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل‌متحد (فائو)، رشد دو درصدی روند تولید غلات کشور در سال‌۲۰۲۳ نسبت‌به مدت مشابه سال قبل حکایت دارد،‌ و با این شرایط میزان تولید غلات در ایران به ۲۱.۱ میلیون تن رسیده است. طبق این گزارش، ایران با در اختیار داشتن چهارمین ذخایر بزرگ غلات آسیا، به جمع غول‌های این عرصه در قاره کهن پیوسته است. به‌گزارش انجمن غلات، تولید گندم ایران به‌تنهایی در سال‌۲۰۲۳ به ۱۳.۵ میلیون تن رسیده بود که نسبت به سال قبل پانصد هزار تن افزایش داشت. به‌گفته این سازمان، ایران در حال حاضر بین تولیدکنندگان برتر محصولات کشاورزی جهان قرار دارد.

نویسنده: محسن نجفی