پدر، برادر، پسر

مادر
پدرم شهید آیت‌الله حمیدی نماینده حضرت امام بین شیعیان افغانستانی بود. من و حاج‌آقا هم بعد از ازدواج و به دنیا آمدن دخترمان شهربانو، راهی نجف شدیم. دو سال نجف بودیم. پسرمان علی تازه به دنیا آمده بود که حزب بعث روی کار آمد. شیعیان افغانستانی را که اخراج کردند، ما هم از روی ناچاری برگشتیم افغانستان.

پدر
حاج‌خانم و بچه‌ها را گذاشتم افغانستان و خودم برای ادامه تحصیل راهی ایران شدم. تقریبا پنج سال توی قم تنها زندگی می‌کردم. سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب بود و من که به واسطه حضور در نجف، کم و بیش با امام و آرمان‌هایش آشنا شده بودم دل به دریای مواج مبارزه با رژیم طاغوت سپردم. اعلامیه‌های امام را که می‌رسید دست‌مان بلافاصله تکثیر و پخش می‌کردیم. یکی دوبار ساواک ردم را زد ولی به لطف خدا دست‌شان نیفتادم. حتی مجبور شدم چندبار مدرسه‌ام را عوض کنم. بهمن ۵۷ که انقلاب پیروز شد رفتم پی خانواده‌ام. آن‌ها را با خودم به قم آوردم و همین‌جا ساکن شدیم.

مادر
خدا 9 فرزند به ما داد. پنج پسر و چهار دختر. مصطفی فرزند هفتم‌مان بود و سال ۶۶ به دنیا آمد. می‌گذاشتمش توی گهواره و گاهی که بی‌قرار می‌شد، نوار قرآن را بالای سرش روشن می‌کردم. صدای صوت قرآن بلافاصله آرام‌اش می‌کرد. بچه‌هایم همه خوب بودند. آرام و کم‌اذیت، اما بین‌شان مصطفی چیز دیگری بود. خیلی زود با همه انس می‌گرفت. مثل بقیه خواهر و برادرهایش خوب درس می‌خواند و همیشه شاگرد اول بود. وقتی مدرسه رفت تعدادی از سوره‌های کوچک قرآن را حفظ کرده بود. حواسش به هم‌کلاسی‌هایش بود. اگر مشکلی داشتند، از آرام و قرار می‌افتاد. یک‌بار یکی از هم‌کلاسی‌هایش به‌خاطر شرایط بد مالی می‌خواست ترک تحصیل کند. مصطفی شده بود عین مرغ سر کنده. می‌رفت و می‌آمد و می‌گفت فلان همکلاسی‌ام درسش خیلی خوب است ولی نمی‌گذارند درس بخواند. از حاج‌آقا خواهش می‌کرد که بیا برویم با پدر فلانی صحبت کن. آخر هم کار خودش را کرد. حاجی را برد پیش پدر هم‌کلاسی‌اش. حاجی کلی از مزایای تحصیل برایش گفت تا از تصمیمش برگشت.

پدر
تعداد بچه‌ها زیاد بود و شهریه مختصر حوزه کفاف خرج و برج زندگی‌مان را نمی‌داد. ۲۸ سال نماز استیجاری گرفته بودم. نیمی از وقتم هم صرف درس و بحث بود. عملا، زمان زیادی برای کمک به حاج‌خانم و رتق و فتق امور بچه‌ها نداشتم. بار همه چیز به دوش حاج‌خانم بود. این بین، مصطفی خیلی کمک‌حال مادرش بود. همه کارهایی را که من به‌خاطر مشغله زیاد نمی‌توانستم انجام بدهم، مصطفی انجام می‌داد. همیشه هوای مادر و خواهرهایش را داشت. اگر هم وقت خالی و فراغتی پیدا می‌کرد سر از مسجد محل در می‌آورد.

مادر
با همه خواهر و برادرهایش جور بود ولی با دختر کوچکم جور دیگری بود. همه جیک و پوک‌شان با هم بود. خیلی هم احترام برادر بزرگش علی را نگه‌می‌داشت. علی که از بیمارستان می‌آمد، خانه می‌شد پادگان نظامی. مصطفی پاهای علی را با روغن زیتون ماساژ می‌داد و برایش جا می‌انداخت تا استراحت کند. تا علی بیدار شود مدام می‌گفت: «هیس! سر و صدا نکنید تا داداش استراحت کنه.»

پدر
خیلی به من و مادرش احترام می‌گذاشت. حتی وقتی تلویزیون تماشا می‌کرد حواسش بود مبادا پشتش به ما باشد. هر مناسبتی که پیش می‌آمد، مصطفی بهانه می‌کرد و همه بچه‌ها را دور هم جمع می‌کرد. شیرینی و میوه و بستنی می‌خرید. پذیرایی می‌کرد بدون این که بگذارد کسی، مخصوصا مادرش دست به سیاه و سفید بزند. برادرهای کوچک‌ترش که گاهی جروبحث‌شان می‌شد مصطفی بین‌شان را آشتی می‌داد. لباس بچه‌ها را می‌شست، جارو می‌کرد، نفت برای‌مان می‌خرید. مصطفی تمام کم و کسری‌های نبودن مرا جبران می‌کرد.

مادر
مسئله تحصیل بچه‌ها خیلی برای ما مهم بود. آن‌قدر مهم که وقتی دهه 70 بحث بازگشت اتباع افغانستانی به کشورشان مطرح شد، با همه سختی‌ها ماندیم. می‌دانستیم اگر برگردیم، شرایط مساعدی برای تحصیل بچه‌ها وجود ندارد. دور و بری‌های‌مان خیلی اصرار داشتند که بچه‌ها برای ادامه تحصیل عازم اروپا و آمریکا شوند ولی من و حاج‌آقا مخالف بودیم. البته بچه‌ها هم رغبت چندانی به این قضیه نداشتند. حاج‌آقا همیشه به بچه‌ها می‌گفت: «شما این‌جا مشکل دین و فرهنگ و زبان ندارید. احکام شرعی‌تان را راحت و بی‌‌دردسر در مدرسه یاد می‌گیرید بدون این که زحمتی برای پدر و مادرتان داشته باشد. این نعمت خداست.» می‌گفت: «هرچه می‌خواهید بشوید، توی همین ایران بشوید. با گذر از این دوره، به همه خواسته‌ها و اهداف‌تان می‌رسید.»

پدر
دوره‌ای که علی درس می‌خواند، شرایط تحصیل خیلی سخت بود. اتباع افغانستانی اجازه شرکت در کنکور را نداشتند، اما سر مصطفی شرایط کاملا تغییر کرد. خدا خواست و با دعای مادرش، رشته مهندسی معماری دانشگاه تهران قبول شد و راحت خوابگاه گرفت. قبل از این که راهی تهران شود گفتم: «مصطفی‌جان! دانشگاه را همه می‌روند. حواست باشد از حلال و حرام دینت دور نشوی.»

مادر
همه چیز از سفر کربلا شروع شد. از طرف دانشگاه رفت پیاده روی اربعین. دوستانش می‌گفتند مصطفی مسیر سه روزه نجف تا کربلا را خیلی زودتر از بقیه طی کرد و خودش را به کربلا رساند. رفته بود توی ایستگاه صلواتی و چای دست مردم می‌داد. از کربلا زنگ زد که: «آقاجان، می‌خواهم با دوستانم بروم سوریه. اجازه می‌دهی؟» حاج‌آقا بی‌درنگ گفت: «بله پسرم. برو. حتما برو. تو هدف‌های بزرگی توی زندگی داری. برای برآورده شدن خواسته‌هات فقط باید پیش بی‌بی بروی و ایشان را واسطه کنی.» قسمتش نشده بود برود سوریه ولی وقتی آمد دگرگون شده بود. دیگر آن مصطفای سابق نبود. حال و هوایش عوض شده بود.

پدر
می‌گفت: «آقا، شما اهل عمل نیستی!» جواب دادم: «پسرم! قرار نیست که همه بروند جبهه. این جهاد، واجب کفاییه. عینی نیست.» می‌گفت: «آقاجان برای من عینیه. من باید برم.» گفتم: «مصطفی! شما درس خوندی. مهندس شدی. بمون و کار کن. باور کن تاثیر کار و قلم تو کم‌تر از خون شهید نیست.» جواب می‌داد: «نه آقا. الان وقت حساسیه. آمریکا، اسرائیل و غرب دست به دست هم دادن تا شیعه رو از بین ببرن. سوریه خط مقدم ماست. اگه سقوط کنه مقصد بعدی ایرانه.» مدام با هم بحث می‌کردیم. هرچه می‌گفتم، برایم جواب داشت. برایم مسجل شده بود که نمی‌توانیم نگه‌اش داریم.
مشهد بودم. تماس گرفت که: «آقاجان، اجازه بده برم سوریه.» گفتم: «من حرفی ندارم. از مادرت رضایت بگیر.» گفت: «مادرم رضایت داده.»

مادر
صبحانه‌اش را که بردم گفت: «مادر، تصمیم گرفتم برم سوریه.» کمی مکث کردم. گفتم: «برو مادر، به سلامت.» حس می‌کنم خدا به من قدرت داد که موافقت کردم. نتوانستم مقاومت کنم. کتانی‌هایش را خواست و دو جفت جوراب گرم. کوله پشتی‌اش هم خانه برادرش بود. رفت گرفت. خودش ساکش را بست. حاج‌آقا هنوز از مشهد نیامده بود. خداحافظی کرد و رفت، اما برگشت. هفته بعد دوباره راهی شد. یک ماه یزد آموزش دیده بود و از همان‌جا راهی سوریه شده بود. دمِ رفتن گفت: «مادر، دعا کن شهید بشم. دلم نمی‌خواد جانباز یا مجروح بشم. اگه لیاقتش باشه فقط شهادت.» گفتم: «برو مادر. توکلت به خدا باشه.»
چند روز یک‌بار تماس می‌گرفت و حال‌مان را می‌پرسید. بار آخر، دو سه روز قبل از شهادتش تماس گرفت. گفت: «مادر، من دارم می‌رم خط مقدم. خودم داوطلب شدم. دعا کن چهل پنجاه نفر از این‌ها رو بُکُشم و با پیروزی برگردم. اگر هم شهید شدم گریه و بی‌تابی نکن. اگر خودت رو اذیت کنی نمی‌بخشمت.» گفتم: «بچه‌جان، تو باید منو ببخشی یا من تو رو؟!» خندید و گفت: «مادر، حلالم کن.»
***
برادرم آمد خانه‌مان. توی خودش بود. پیش خودم گفتم حتما از سر کار آمده خسته است. پرسید: «آبجی، از مصطفی چه خبر؟ زنگ زده؟» گفتم: «بله. دو روز پیش زنگ زد و گفت داره می‌ره خط مقدم.» بی‌هوا گفت: «آبجی! اگه مصطفی شهید بشه چی؟» چین افتاد توی پیشانی‌ام. گفتم: «خب بشه! مگه خون مصطفی از خون علی‌اکبر امام حسین رنگین‌تره؟ یا مصطفی از پدر و برادرم بالاتره؟ من آرزو دارم همه‌مون شهید بشیم.» سراغ علی را گرفت. گفتم بیمارستان است. خداحافظی کرد و رفت.

پدر
دایی مصطفی گفت: «حاجی، شایعه شده مصطفی شهید شده. باید بریم تهران ببینیم خبر درسته یا نه.» آمدیم تهران. رفتیم معراج شهدا. مسئول معراج من‌ّ‌ومن می‌‌کرد. گفتم: «اگه پسرم شهید شده بگو. من از شهادت پسرم ناراحت نیستم بلکه خوشحالم.» مرا برد توی اتاق و فیلمی را نشانم داد. خودش بود. پسرم مصطفی. ناخودآگاه اشکم جاری شد. مهر پدری گاهی اختیار از آدم می‌گیرد ولی خیلی زود به خودم مسلط شدم. گفتم: «خدایا! شکر.»
***
تابوت را آوردند. مصطفی توی آن خوابیده بود. آرام و باشکوه. اولش با ناباوری نگاهش کردم. صورتش مثل همیشه بود. انگار زیر پوستش خون در جریان بود. خم شدم توی تابوت. گونه‌اش را بوسیدم. نوازشش کردم. آرام نشدم. صورتم را روی صورتش گذاشتم. سردی صورتش نهیب می‌زد که مصطفی به آرزوی همیشگی‌اش رسیده است. به هدفی که بدون خستگی دنبالش دوید. آن‌قدر تلاش کرد جا پای شهید چمران بگذارد تا چمران راه را نشانش داد. اشک‌های گرمم صورتش را تر کرد. گفتم: «مصطفی‌جان، ببخش اگر قدر تو را ندانستم. ببخش اگر بعضی آرزوهایت را نتوانستم برآورده کنم. حتی نتوانستم مقدمات ازدواج را برایت فراهم کنم.»

مادر
حاج‌آقا، برادرم، بچه‌ها و دامادم آمدند خانه. جور خاصی بودند. انگار سعی می‌کردند نگاه‌شان را از من بدزدند. کمی که نشستند دامادم سراغ مصطفی را گرفت. گفتم: «دو روز پیش تماس گرفت. گفت داره می‌ره خط مقدم.» دامادم پرسید: «مادر، اگه مصطفی شهید بشه چی؟» تعجب کردم. این چه سوالی است که از صبح تکرار می‌شود؟! همان جوابی را که به برادرم دادم دوباره تکرار کردم. حواسم پیش برادرم بود. دیدم که به دادمادم اشاره کرد. دامادم گفت: «مادر، خدا به شما عمر بده. مصطفی شهید شده.» هیچی نگفتم، نه گریه‌ای، نه شیونی، نه فریادی، فقط سکوت کردم. گفتم: «نه! باور نمی‌کنم. دلم تکان نخورده. باور نمی‌کنم مگر ببینمش. باید خودش رو ببینم.» اشک توی چشم‌های سجاد حلقه زده بود. دم به گریه بود. عکس‌های مصطفی را نشانم دادند. خودش بود؛ مصطفی. خال به صورتش نیفتاده بود. انگار آرام خوابیده بود. باور کردم مصطفی شهید شده، مثل پدر و برادرم. آرزویم برآورده شده بود. مصطفی توی بغلم شیر می‌خورد که آرزوی شهادتش از دلم گذشت. یا همان‌موقع که خواب پدرم را دیدم و گفت برای تو و بچه‌هایت جا گرفته‌ام، جای‌تان آماده است، از خدا برای همه‌مان شهادت خواستم. اصلا خود مصطفی هم می‌گفت دوست دارم مثل باباجان شهید شوم. یاد زمزمه‌های مادرانه‌ام افتادم. همیشه می‌گفتم خدایا! برای بچه‌هایم دوتا آرزو دارم؛ به جایی برسند و شهید شوند و حالا حاجتم برای مصطفایم روا شده بود. هم مهندس شده بود، هم شهید.
***
قرار شد مصطفی را بیاورند خانه. خانه‌ای که خودش برای‌مان ساخته. هشت ماه قبل از شهادتش خانه را تحویلم داد. به سجاد گفتم یک گوسفند خوب برای قربانی بگیر. زایر داشتم. مسافرم از زیارت بی‌بی‌زینب می‌آمد. باید سر راهش گوسفند قربانی می‌کردم. مصطفایم از راه رسید. همه گریه می‌کردند. محمد و زینب از همه بدتر. همه را آرام کردم. برای مصطفی اشک به چشمم نیامد. به بقیه هم گفتم: «برای مصطفی گریه نکنید. فقط برای غربت و غصه‌های حضرت زینب اشک بریزید.»
یکی از زنان بستگان‌مان با گریه گفت: «خاک بر دهانت! چرا اجازه دادی جوان رعنایت برود سوریه بمیرد؟!» جوابش را ندادم.من که می‌دانستم مصطفی به آرزوی دلش رسیده است.
دخترم زینب خیلی بی‌تاب بود. هیچ‌جوره آرام نمی‌شد. مصطفی آمد به خوابش. تعریف می‌کرد که: «مادر، داشتیم مصطفی رو توی قبر می‌ذاشتیم دیدم پاش داخل کفن تکان می‌خوره. به مرتضی گفتم کفن رو باز کن، مصطفی زنده‌اس! بند کفن رو باز کرد. صورت مصطفی پیدا شد. به رویم لبخند زد. گفت: زینب، من زنده‌ام.»

پدر
بعد از شهادت مصطفی، برادرش مرتضی راهی شد. تقریبا 20 روز است که از سوریه آمده. سجاد هم بنای رفتن دارد. بروند. همه‌شان بروند. حرفی نداریم. نه من و نه حاج‌خانم. راضی هستیم. فقط حاج‌خانم به سجاد می‌گوید: «این‌جور داغ داغ نمی‌شه. تازه مرتضی اومده. کمی بمون، بعد برو.»