گروه بینالملل دفاعپرس: بیش از دو ماه از اعلام آتشبس و ادعای دونالد ترامپ مبنی بر نزدیکی به یک «توافق بزرگ» با ایران میگذرد، اما بر خلاف پیشبینیهای مکرر کاخ سفید، هیچ نشانهای از حل و فصل بحران دیده نمیشود. رئیسجمهور آمریکا طی دو ماه گذشته حداقل ۳۸ بار در بستر رسانههای اجتماعی، مصاحبهها و سخنرانیهای عمومی ادعا کرده که توافق در آستانه نهایی شدن است و تهران آماده امضای آن است. بررسی خط زمانی تحولات نشان میدهد این رفتار بیشتر یک شگرد روانی برای آرام کردن بازارهای مالی یا توهم شخصی است تا یک واقعیت دیپلماتیک.
آخرین پرده از این نمایش دیپلماتیک روز سهشنبه، پس از حضور ترامپ در مسابقات فینال انبیای در نیویورک رقم خورد. وی در گفتوگو با خبرنگاران مدعی شد که مذاکرات در «مراحل پایانی یک توافق بسیار بسیار خوب» قرار دارد و تنگه هرمز بلافاصله پس از امضای قرارداد که ممکن است «ظرف دو یا سه روز آینده» رخ دهد، بازگشایی خواهد شد. تنها یک روز قبل از آن، در جریان یک تجمع تلفنی با لیندسی گراهام، ترامپ وعده «پیروزی کامل» ظرف دو هفته آینده را داد و ادعا کرد ایران آماده است «همه چیز را به ما واگذار کند».
این حجم از خالیبندی در حالی پمپاژ میشود که درست دو ماه قبل، یعنی در ۷ آوریل، ترامپ با انتشار پیامی اعلام کرده بود روند توافق بسیار پیشرفته است و تنها دو هفته زمان برای «نهایی و اجرایی شدن توافق» لازم است. او حتی پیشاپیش این موفقیت را جشن گرفت و نوشت: «این افتخاری است که این مشکل دیرینه در حال حل شدن است».
اما امروز با گذشت بیش از هشت هفته از آن ضربالاجل دو هفتهای، نه تنها توافقی حاصل نشده، بلکه درگیریهای جانبی میان ایران و رژیم صهیونیستی، شرایط را پیچیدهتر از گذشته کرده است؛ موضوعی که ترامپ نیز ناچار به اعتراف آن شد و اعلام کرد نمیخواهد تنشهای اخیر این توافق در آستانه اضمحلال را نابود کند.
بررسی موشکافانه رفتار کلامی ترامپ نیز نشان میدهد که این استراتژی «توافق نزدیک است»، دقیقا از یک ماه پس از آغاز جنگ یعنی از ۲۳ مارس کلید خورد. ترامپ در آن روز مقابل هواپیمای اختصاصی رئیسجمهور به خبرنگاران گفت که دو کشور بر سر «نقاط اصلی و تقریبا تمامی موارد» به توافق رسیدهاند. این ادعا در همان گام اول با تکذیب رسمی و قاطع مذاکرات از سوی مقامات ایران مواجه شد. اما تکذیبها مانع ترامپ نشد؛ او روز بعد ترجیعبند جدیدی را آغاز کرد: «ایران برای توافق ناامید و بیچاره شده است.»
روند ادعاهای ترامپ در اواخر مارس به اوج اغراق رسید. در ۲۵ مارس او گفت ایران «شدیداً خواهان معامله است» و یک روز بعد در نشست کابینه مدعی شد مقامات ایرانی برای توافق «التماس میکنند». با این حال، مشخص نیست چرا کشوری که اینچنین برای توافق بیتاب و مضطرب توصیف میشد، توانسته است بیش از دو و نیم ماه دیگر در برابر خواستههای واشنگتن مقاومت کند. در ۲۹ مارس، وقتی از ترامپ پرسیده شد آیا هفته آینده توافق امضا میشود، او با قاطعیت پاسخ داد: «بله، من توافق با ایران را میبینم».
در ماه آوریل، پیشبینیهای ترامپ لحن اصرارآمیزتری به خود گرفت. او پس از اعلام آتشبس موقت دو هفتهای در ۷ آوریل، بارها زمان قطعی پایان جنگ را به افکار عمومی فروخت. در ۱۵ آوریل به شبکه فاکس بیزنس گفت: «به نظر من کار رو به پایان است، من آن را بسیار نزدیک به پایان میبینم.»
یک روز بعد ادعا کرد: «به نظر میرسد که ما با ایران توافق خواهیم کرد و این یک توافق خوب خواهد بود.» او در ۱۷ آوریل در سه سخنرانی مجزا ادعا کرد که ایران «با همه چیز موافقت کرده است» و توافق «ظرف یک یا دو روز آینده» حاصل میشود، زیرا «اختلاف چندانی باقی نمانده است».
با ورود به ماه مه و برآورده نشدن هیچیک از وعدههای روزهای گذشته، ترامپ برای مدتی کوتاه استراتژی خود را تغییر داد. در ۱۸ مه، وی اعلام کرد که حملات نظامی برنامهریزیشده را به درخواست برخی کشورهای غرب آسیا «دو یا سه روز» به تعویق میاندازد، چرا که آنها معتقدند طرفین به توافق بسیار نزدیک شدهاند. در همین روز بود که ترامپ برای اولین بار تلویحا به دفعات مکرر شکست پیشبینیهایش اعتراف کرد، اما بلافاصله با گفتن جمله «اما این بار کمی متفاوت است»، تلاش کرد اعتبار حرف خود را حفظ کند. البته تحولات بعدی نشان داد این بار هم هیچ تفاوتی با گذشته نداشت.
تنها یک روز بعد، در ۱۹ مه و در جریان یک ضیافت کنگره، ترامپ مجددا وعده داد: «ما آن جنگ را خیلی سریع تمام خواهیم کرد.» این چرخه تکراری در ۲۳ مه بار دیگر به اوج خود رسید؛ جایی که او در اظهاراتی مشابه ماه گذشته اعلام کرد توافق «مذاکرات زیادی انجام شده و تنها نیاز به نهاییسازی توافقات است» و «بهزودی» اعلام میشود. این ادعا در ۲۸ مه در مصاحبه با عروسش، لارا ترامپ، به شکل «نزدیکی به یک توافق بسیار خوب» تکرار شد.
تحلیلگران رفتارشناسی سیاسی معتقدند اصرار ترامپ بر تکرار آمار حداقل ۳۸ باره توافق قریبالوقوع، فراتر از یک خوشبینی ساده است. سه سناریو برای این رفتار متصور است:
۱. توهم خودخواسته: او تصور میکند با تکرار مداوم یک ادعا در رسانهها، میتواند آن را در عالم واقعیت پیادهسازی و تحمیل کند.
۲. مدیریت بازارهای مالی: قیمت انرژی و شاخصهای بورس به شدت به تحولات خاورمیانه حساس هستند؛ ترامپ با تزریق اخبار مثبت فیک، مانع از سقوط بازارها میشود.
۳. فرار از فشار داخلی: افکار عمومی آمریکا ظرفیت پذیرش یک جنگ فرسایشی جدید را ندارد و ترامپ با این تاکتیک، برای خود زمان میخرد.
واقعیت هر چه باشد، خط زمانی اظهارات دونالد ترامپ در دو و نیم ماه گذشته آینهای تمامنما از بیاعتبار شدن چرخههای خبری کاخ سفید است. واژههایی، چون «بهزودی»، «التماس برای توافق»، «دو روز آینده» و «مراحل پایانی» دیگر کارکرد اولیه خود را از دست دادهاند و به نظر میرسد ناظران سیاسی و بازارهای جهانی دیگر نباید این ادعاها را جدی بگیرند؛ چرا که سراب توافق دو هفتهای ترامپ، اکنون وارد سومین ماه خود شده و افق روشنی برای تحقق آن دیده نمیشود.
