انسداد تنگه هرمز و آزمون سرنوشت‌ساز تایوان

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: موسسه روابط بین‌الملل فرانسه (آی‌اف‌آر‌آی) در گزارش خود اعلام کرده که انسداد تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین چالش‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی برای شرق آسیا و به‌ویژه تایوان، تبدیل شده است.

بحران جاری در تنگه هرمز باعث اختلال جدی در حمل‌ونقل دریایی و آسیب به زیرساخت‌های انرژی، به‌ویژه تأسیسات گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) در منطقه شد؛ وضعیتی که برای تایوان، یک «آزمون واقعی» برای سنجش تاب‌آوری در حوزه انرژی و صنعت به شمار می‌رود.

تایوان به شدت به واردات انرژی وابسته است و بخش قابل توجهی از برق خود را از گاز طبیعی مایع تأمین می‌کند؛ به‌طوری که در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۸ درصد از تولید برق این کشور به ال‌ان‌جی وابسته بوده است. این در حالی است که سهم بزرگی از واردات انرژی که حدود ۳۴ درصد از واردات ال‌ان‌جی این کشور را تشکیل می‌دهد، از قطر تأمین می‌شود.

با توجه به این موضوع، حملات صورت گرفته به تأسیسات گازی قطر باعث کاهش حدود ۱۷ درصدی ظرفیت صادراتی این کشور به مدت پنج سال شده و حتی برخی قرارداد‌های بلندمدت را با مشکل مواجه کرده است. از آنجایی هم که تایوان قرارداد‌های طولانی‌مدتی با قطر دارد، این اختلال به طور مستقیم بر امنیت انرژی این کشور تأثیر گذاشته است.

البته تایوان در کوتاه‌مدت، توانسته با تغییر مسیر محموله‌های گاز از کشور‌هایی مانند آمریکا و استرالیا، این کمبود انرژی را تا اندازه‌ای جبران کند. حال اینکه، این اقدام با همکاری کشور‌هایی مانند ژاپن و کره جنوبی انجام شده که به ادامه تولید نیمه‌هادی‌های تایوان وابسته هستند. با این حال، این راهکار هزینه‌های بسیار بالایی به همراه داشته است.

بر همین اساس، شرکت دولتی سی‌پی‌سی تایوان که مسئول واردات گاز به این کشور است، مجبور شده تا این گاز را از بازار آزاد با قیمت‌های بسیار بالاتر خرید کند و پیش‌بینی می‌شود تا چند ماه آینده میلیارد‌ها دلار هزینه اضافی متحمل شود. این افزایش هزینه‌ها عمدتاً توسط شرکت‌های دولتی جذب شده تا از افزایش قیمت برای مصرف‌کنندگان جلوگیری شود، اما این امر فشار مالی شدیدی بر بودجه دولت وارد کرده است.

این بحران همچنین نقاط ضعف ساختاری را در سیاست انرژی تایوان آشکار کرده است. زیرا در شرایطی که دولت پیش‌تر در حال کاهش استفاده از زغال‌سنگ و انرژی هسته‌ای بود، اکنون ناچار به بازنگری در این سیاست‌ها شده است. بر همین اساس، پیش‌بینی می‌شود تایوان در آینده سهم واردات گاز از غرب آسیا را کاهش داده و به سمت منابعی مانند آمریکا حرکت کند.

از طرف دیگر، این وضعیت موجب شده تا احتمال بازگشت تایوان به مصرف انرژی هسته‌ای افزایش یافته، چرا که این گزینه می‌تواند به تأمین پایدار برق در شرایط بحران کمک کند. در چنین شرایطی حتی استفاده موقت از زغال‌سنگ نیز برای کنترل قیمت‌ها در دستور کار قرار گرفته است، هرچند این امر با اهداف زیست‌محیطی در تضاد است.

حال در این میان، انرژی‌های تجدیدپذیر برخلاف انتظار، رشد قابل توجهی نداشته‌اند. زیرا مشکلاتی مانند هزینه‌های بالا، چالش‌های سیاسی و رسوایی‌های مرتبط با پروژه‌ها باعث شده‌اند، این بخش نتواند از بحران به‌عنوان فرصت استفاده کند.

از سوی دیگر، یکی دیگر از پیامد‌های مهم این بحران انرژی، تأثیر آن بر صنعت نیمه‌هادی تایوان است که نقشی حیاتی در اقتصاد جهانی دارد. زیرا تولید این تراشه‌ها به هلیوم وابسته است؛ ماده‌ای که ۸۶ درصد آن از قطر تأمین می‌شود. بر همین اساس، آسیب به زیرساخت‌های قطر و اختلال در حمل‌ونقل، عرضه هلیوم را کاهش داده و قیمت آن را به شدت افزایش داده است.

شرکت‌های بزرگ مانند تی‌اس‌ام‌سی به دلیل سرمایه‌گذاری در فناوری بازیافت هلیوم و تنوع منابع، در کوتاه‌مدت توانسته‌اند مقاومت کنند. اما شرکت‌های کوچک‌تر با مشکلات جدی‌تری از جمله افزایش هزینه‌ها و کاهش سود مواجه شده‌اند. بر همین اساس، در صورت ادامه بحران، احتمال کمبود تراشه در برخی صنایع مانند خودروسازی و الکترونیک مصرفی وجود دارد.

در نهایت، این بحران نشان می‌دهد که امنیت انرژی دیگر تنها به تأمین سوخت محدود نمی‌شود، بلکه به امنیت صنعتی نیز گره خورده است. تایوان احتمالاً در آینده به سمت ایجاد ذخایر استراتژیک هلیوم و تنوع‌بخشی بیشتر به منابع انرژی و مواد اولیه حرکت خواهد کرد.

به طور کلی، اگرچه تایوان در کوتاه‌مدت توانسته بحران را مدیریت کند، اما ادامه آن می‌تواند پیامد‌های عمیقی بر اقتصاد، سیاست انرژی و حتی جایگاه این کشور در زنجیره تأمین جهانی داشته باشد.