تأثیر عزل بنی‌صدر در بروز حماسه دارخوین/ عملیاتی که منجر به شکست حصر آبادان شد

گروه حماسه و جهاد دفاع‌پرس: دوران دفاع مقدس دورانی بود که ملت ایران شاهد اتفاقات تلخ و شیرین بسیاری در آن دوران بود؛ اتفاقات و عملیات‌هایی که مرور هر کدام از آن‌ها، تجارب بسیار مفیدی را در اختیار نسل امروزی قرار می‌دهد.

جمهوری اسلامی ایران در دوران جنگ تحمیلی عملیات‌هایی با اهداف مختلف را در غرب و جنوب کشور اجرا کرد، اما عملیات «فرماندهی کل قوا، خمینی روح‌الله» به‌دلیل اینکه بلافاصله بعد از عزل ابوالحسن بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا توسط سپاه پاسداران در ۲۱ خرداد سال ۱۳۶۰ اجرایی شد، از اهمیت بالایی از جهت اینکه زمینه شکست حصر آبادان را فراهم می‌کرد، برخوردار بود.

بنی‌صدر در سال ۱۳۶۰ با پشتیبانی از سازمان مجاهدین خلق و گروه‌های مسلح، وضعیت داخلی کشور را ملتهب کرده بود و با اینکه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران بار‌ها به وی و دیگر گروه‌های خرابکار هشدار داده بود؛ اما آن‌ها به اقدامات تفرقه‌انگیز خود ادامه می‌دادند تا اینکه امام خمینی (ره) در ۲۰ خرداد سال ۱۳۶۰ در پیامی به ملت ایران و ستاد مشترک ارتش اعلام کردند که ابوالحسن بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا برکنار شده‌اند.

این برکناری از آنجا که بنی‌صدر جلوی پای رزمندگان به‌ویژه نیرو‌های سپاه سنگ‌اندازی می‌کرد، موجی از شور و شعف را بین رزمندگان به‌وجود آورد و به همین دلیل هم بود که عملیاتی که یک روز بعد از برکناری بنی‌صدر برای عقب راندن دشمن به غرب کارون توسط رزمندگان انجام شد، عملیات «فرماندهی کل قوا، خمینی روح‌الله» نام گرفت؛ بنابراین این عملیات که با هدف تصرف خاکریز‌های دشمن و پیشروی به سمت پل مارد اجرا شد، علاوه بر اینکه موجب روحیه گرفتن رزمندگان در دوران پسا بنی‌صدر شد، زمینه شکست حصر آبادان را نیز فراهم کرد.

عملیات مذکور در منطقه دارخوین توسط محمد باقری و رحیم صفوی طراحی شد. این عملیات از اولین عملیات‌هایی بود که توسط سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس انجام شد و سپاهیان با حدود ۳۶۴ نیرو به سمت منطقه حرکت کردند؛ البته ارتشی‌ها نیز وظیفه پشتیبانی از سپاهیان را در این عملیات برعهده داشتند.

مهم‌ترین اقدامی که در این عملیات توسط رزمندگان صورت گرفت، حفر کانال‌های یک‌هزار و ۳۰۰ متری برای نزدیک شدن به مواضع دشمن بعثی بود، چراکه به اذعان خود عراقی‌ها، آن‌ها در این عملیات به‌دلیل اقدام رزمندگان در حفر کانال غافلگیر شدند و رزمندگان با شناسایی مواضع دشمن بعثی، بیش از ۴ ماه قبل از آغاز عملیات، حفر کانال‌ها را آغاز کرده بودند. غافلگیری دشمن بعثی به اندازه‌ای بود که رزمندگان در همان دقایق ابتدایی آغاز عملیات موفق به اسارت ۳۰۰ نفر از بعثی‌ها شدند. طراحی این عملیات که به‌طور کامل برعهده فرماندهان سپاه پاسداران بود، پیش زمینه‌ای برای اجرای عملیات ثامن‌الائمه بود. چراکه در عملیات ثامن‌الائمه حصر آبادان شکسته شد.

منطقه دارخوین در ۴۴ کیلومتری شمال آبادان قرار دارد و به‌دلیل اینکه از جهات مختلف به برخی از شهر‌های جنوبی کشور متصل می‌شد از جایگاه ویژه‌ای در دوران جنگ برخوردار بود. به همین هم بود که رزمندگان در دوران دفاع مقدس، جبهه دارخوین را که بیش از ۶۰ کیلومتر بود را تشکیل دادند و به حفاظت از آذن پرداختند.

رزمندگان در عملیات «فرماندهی کل قوا، خمینی روح‌الله» نه‌تنها به اهداف از پیش تعیین شده خود دست یافتند، بلکه پیشروی آن‌ها و عقب نشینی دشمن بیشتر از آن چیزی بود که تصور کرده بودند. دلیل موفقیت جمهوری اسلامی ایران در این عملیات که مقدمه‌ای برای شکست حصر آبادان تلقی می‌شد، روحیه‌ای بود که رزمندگاذن از عزل بنی‌صدر گرفته بودند. برای مثال یکی از سنگ‌اندازی‌هایی که بنی‌صدر در دوران دفاع مقدس انجام می‌داد، ممانعت از پیوستن نیرو‌های داوطلب مردمی به رزمندگان سپاهی و ارتشی بود، به‌طوری که بعد از برکناری بنی‌صدر و به تبع آن، حضور نیرو‌های داوطلب در جبهه‌ها شاهد فتح خرمشهر و شکسته شدن حصر آبادان شدیم.

بنابراین امام خمینی (ره) با شناخت دقیقی که از دشمن و عوامل آن در کشور داشت، به بهترین نحو ممکن تصمیمات مربوط به جنگ را اتخاذ می‌کرد، به‌طوری که برخی از کارشناسان معتقدند که اگر تصمیمات حکیمانه امام خمینی (ره) نبود، شرایط جنگ طور دیگری پیش می‌رفت و حتی امروز بخشی از خاک کشور در اختیار عراقی‌ها بود، لذا معتقدیم زمینه شکل‌گیری حماسه دارخوین با عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا صورت گرفت.