اشتیاق کنگو به تقویت روابط با روسیه

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس - «نیکیتا پانین» کارشناس مرکز مطالعات آفریقا؛ «دنیس ساسو-نگسو»، رئیس‌جمهور ۸۲ ساله جمهوری کنگو در ۲۶ آوریل ۲۰۲۶، تنها ده روز پس از مراسم تحلیف خود، عازم مسکو شد. این سفر دولتی تا ۲ می ادامه یافت و شامل مذاکرات در کرملین، دیدار با «والنتینا ماتوینکو» در شورای فدراسیون و برنامه‌ای جداگانه در سن پترزبورگ بود. در برخی تحلیل‌ها، این سفر به عنوان نشانه‌ای از چرخش کنگو به سمت روسیه تعبیر شده است. اما ساسو-نگسو که در ۴۰ سال زمامداری خود با «لئونید برژنف» نیز مذاکره کرده، همواره به سیاست خارجی چندوجهی پایبند بوده و روابط خود را با همه بازیگران بزرگ، بدون وابستگی بیش از حد به یک طرف، حفظ کرده است.

درک اهمیت این سفر برای کنگو و روسیه تنها در چارچوب وضعیت سیاسی داخلی جمهوری کنگو ممکن است.

در ۱۵ مارس ۲۰۲۶، انتخابات ریاست‌جمهوری در کنگو برگزار شد که در آن ساسو-نگسو با کسب ۹۴.۸۲ درصد آرا پیروز شد. اپوزیسیون که نتوانست بر سر یک نامزد واحد به توافق برسد، این انتخابات را تحریم کرد.

پس از انتخابات، کابینه جدیدی منصوب شد که تعداد وزرای آن از ۳۷ به ۴۱ نفر افزایش یافت. «آناتول کولینه ماکوسو» به عنوان نخست‌وزیر ابقا شد. نکته قابل توجه، حفظ سمت «دنی-کریستل ساسو-نگسو» پسر رئیس‌جمهور به عنوان وزیر همکاری‌های بین‌المللی است؛ وزارتخانه‌ای که مسئول مذاکرات سرمایه‌گذاری و پروژه‌های زیربنایی است و او عملاً متصدی اصلی پرونده‌های اقتصادی در این سفر بود.

با این حال، در فهرست تشریفات کابینه، رتبه او از رتبه بالاتر قبلی به بیست و چهارم تنزل یافته است. پست‌های کلیدی در بخش امنیتی نیز به ژنرال‌های حلقه نزدیک رئیس‌جمهور واگذار شده است. این تغییرات نشان می‌دهد که «قبیله اویو» به عنوان گروه سیاسی حاکم در تلاش است تا کنترل اوضاع را در دست گرفته و شاید به طور موقت مسئله جانشینی ساسو-نگسو را به تعویق انداخته است.

در این سفر، بر پروژه‌های زیربنایی و همکاری‌های دیرینه تأکید شد:

۱- خط لوله فرآورده‌های نفتی: مهم‌ترین دستاورد سفر، تفاهم برای احداث یک خط لوله نفتی به طول تقریبی ۱۳۰۰ کیلومتر از بندر «پوانت-نوار» در ساحل اقیانوس اطلس تا پایتخت کنگو، «برازویل» است. توافق ساخت این خط لوله در سال ۲۰۲۴ امضا و هدف گذاری شده تا اواخر سال ۲۰۲۹ به بهره‌برداری برسد.

۲- انرژی هسته‌ای و آب: دو کشور پروژه ساخت دو نیروگاه برق آبی کوچک مدولار را در مناطق صعب‌العبور شمال کنگو را دنبال می‌کنند. همچنین تجربیات سن پترزبورگ در زمینه تصفیه آب برای کنگو که تنها دو سوم خانوار‌های شهری به آب لوله‌کشی دسترسی دارند مفید ارزیابی شد.

۳- همکاری نظامی: محور اصلی همکاری، آموزش افسران و تجهیز نیرو‌های پلیس و ژاندارمری است. با این حال، سهم روسیه در بازار تسلیحات کنگو در حال کاهش است و رقبایی مانند چین، آفریقای جنوبی و ایتالیا جایگزین می‌شوند.

۴- آموزش: حدود ۷۵۰ دانشجوی کنگویی در حال حاضر در روسیه تحصیل می‌کنند که میراث همکاری‌های دوران شوروی است.

بودجه دولتی کنگو حدود ۶۵ درصد به نفت وابسته است و بدهی خارجی آن به حدود ۹۷ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است. خط لوله جدید بناست تا مشکل تأمین سوخت مناطق دورافتاده را حل کند و در آینده امکان ترانزیت فرآورده به پایتخت همسایه، «کینشاسا» را نیز فراهم آورد. برای روسیه، این پروژه بزرگترین سرمایه‌گذاری زیربنایی در زیر صحرای آفریقا در سال‌های اخیر محسوب می‌شود.

با این حال، کنگو یک شریک انحصاری مسکو نیست؛ کشور‌های چین، فرانسه و هند نیز در کنگو اقدام به سرمایه‌گذاری کرده‌اند. ساسو-نگسو یک دیپلماسی متوازن و چندوجهی را دنبال می‌کند و همه تخم‌مرغ‌های خود را در یک سبد نمی‌گذارد.

کنگو میزبان مجموعه عظیم ذغال سنگ‌نما «کیووت-سانترال» است که حدود ۳۰ میلیارد تن کربن را در خود ذخیره کرده است. حفاظت از این منطقه، کنگو را به یک بازیگر کلیدی در سیاست‌های اقلیمی جهانی تبدیل کرده و به آن اهرمی برای تعامل با غرب به ویژه کشور‌های فرانسه، نروژ و آلمان می‌دهد.

همچنین ساسو-نگسو از سال ۲۰۱۴ ریاست کمیته عالی اتحادیه آفریقا در امور لیبی را بر عهده داشته و تلاش‌های میانجیگرانه‌ای را دنبال می‌کند. با این حال، او در مناقشه بین همسایگان شرقی خود، یعنی «جمهوری دموکراتیک کنگو» و «رواندا»، که هر دو شریک تجاری مهمی هستند، نقش میانجی را ایفا نمی‌کند و این نقش را به «آنگولا» واگذار کرده است.

اگرچه انتظار می‌رود بسته جدیدی از توافقات در سپتامبر ۲۰۲۶ و در حاشیه سومین نشست سران روسیه و آفریقا امضا شود، اما پایداری این شراکت بلندمدت بین روسیه و کنگو مستقیماً به آینده جانشینی رئیس‌جمهور ۸۲ ساله و ثبات سیاسی درون قبیله «اویو» بستگی دارد. رقابت‌های قدرت در «برازویل» و چگونگی تصمیم‌گیری درباره «انتقال قدرت» تعیین‌کننده اصلی حفظ و تداوم این توافق‌ها خواهد بود.