ورود ثبت نمودن

وارد اکانت خودتان بشوید

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار

اکانت خودتان را ایجاد کنید

فیلد هایی که دارای علامت ( * ) هستند باید تکمیل شوند
نام *
نام کاربری *
رمز عبور *
تایید رمز عبور *
آدرس پست الکترونیک *
تایید آدرس پست الکترونیک *

سیزده شهاب

روزی که امام راحل در اوج حملات رژیم متجاوز بعث، جنگ را نعمت الهی نامید هیچ کس فکر نمی‌کرد همین جنگ با وجود چهره خشن و تلخش، جوانانی برای‌مان تربیت کند که پایه‌گذار یک تشکیلات عظیم و پیشرفته‌ نظامی شوند. تشکیلاتی که این روزها مبدل به دست بلند و قدرت‌آفرین جمهوری اسلامی در مقابله با دشمنان شده است. امروز در آستانه بارور شدن نهال 40 ساله انقلاب‌، به برکت تلاش و مجاهدت فرزندان این مرزوبوم به جایی رسیده‌ایم که برد موشک‌های‌مان سرزمین‌های حیفا، تل‌آویو و پایگاه‌های امن کاخ سفید را تهدید می‌کند و برای فتح مدارهای ۳۶ هزار کیلومتری در فضا برنامه‌ریزی می‌کنیم.

آن‌چه در پی می‌آید نگاهی به سیر تکامل توان موشکی ایران از ابتدا تا امروز است. برای خواندن این سطور که یک برگ از هزاران برگ عزت غرورآفرین جمهوری اسلامی ایران است با ما همراه شوید.

 

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، طرح انحلال ارتش توسط دولت موقت مطرح شد. امام بنا به مصالح کشور، در مقابل این تصمیم ایستاد. مدت کوتاهی بعد هم برای تکمیل توان دفاعی، دستور تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را صادر کرد. با شروع تجاورز رژیم بعث به خاک ایران، در نگاه اول ارتش از تجهیزات و ادوات قابل توجهی برخوردار بود. می‌توانستیم با تکیه بر آن امکانات در مقابل دشمن متجاوز مقاومت کنیم، اما کمی که گذشت روشن شد ارتش با وجود برخورداری از تسلیحات متعدد و نسبتا فراوانش یک نقص کلی دارد: عدم در اختیار داشتن تکنولوژی و زیرساخت‌های لازم برای استفاده و ساخت تسلیحات سنگین مثل موشک.

از طرف دیگر، آتش تهیه و پشتیبانی سنگین و استفاده موثر از توپخانه جزو لاینفک سیستم نبرد ارتش عراق بود، آن هم در شرایطی که سپاه پاسداران فاقد توپخانه و ادوات سنگین برای ایجاد آتش پشتیبانی بود و تنها می‌توانست به صورت جسته گریخته از انواع خمپاره‌ها برای این منظور استفاده کند. با توجه به شرایط سیاسی خاص آن زمان و حضور بنی‌صدر در مقام فرماندهی کل قوا، سپاه نوپا خیلی نمی‌توانست روی تجهیزات ارتش حساب باز کند. در این موقعیت، حسن طهرانی‌مقدم برای مقابله با توان دشمن، ایده تطبیق و فرماندهی آتش خمپاره را در قالب طرح اولیه توپخانه برای ایجاد آتش منظم و متمرکز خمپاره به حسن باقری مسئول اطلاعات عملیات سپاه داد. طرح بلافاصله مورد توجه قرار گرفت و طهرانی‌مقدم مامور اجرای طرح سازماندهی آتش خمپاره‌ها شد. این طرح در جریان عملیات طریق‌القدس آن‌قدر کارآمد بود که مقدمه تشکیل توپخانه مستقل سپاه پاسداران با تعداد معدودی از عراده‌های توپ غنیمت گرفته شده در عملیات‌های طریق‌القدس و ثامن‌الائمه شد.

ابتدای سال 61 عملیات فتح‌المبین با حضور مشترک سپاه و ارتش در منطقه‌ای به وسعت 2500 کیلومتر مربع آغاز شد. ایران پیروز میدان بود و عراق با تلفات بالای انسانی و به‌جا گذاشتن حجم انبوهی از تسلیحات نظامی،‌ از مناطق اشغالی پا پس کشید. توپخانۀ تازه تاسیس سپاه هم با 165 عراده توپ غنیمتی از همین عملیات جان تازه‌ای گرفت.

***

سال 62 با شدت گرفتن موشکباران شهرهای کشور و  بالا رفتن آمار شهدای غیرنظامی، موجی از ناامیدی بین مردم ایجاد شد. مسئولان کشور به این نتیجه رسیدند که باید پاسخی درخور و در همان سطح به ارتش عراق بدهند. پاسخی که با امکانات در حد صفر و بدون حتی یک نیروی متخصص، در وهله اول غیر‌ممکن به نظر می‌رسید. البته سپاه در پاسخ به این حملات دست به اقدامات اولیه‌ای زد و برخی نقاط مرزی عراق از جمله برخی مناطق بصره را با شرایط خاصِ مدنظر امام(ره) با توپخانه هدف قرار داد. این کفایت نمی‌کرد، چرا که صدام این پاسخ را اصلا پاسخ نمی‌دانست چه رسد که بخواهد به آن واکنش نشان دهد. واقعیت امر هم همین بود. در برابر موشک‌های اسکادِ بی که بی‌محابا خاک ایران را شخم می‌زدند آتش خمپاره، آن هم با برد کم و محدودیت‌های خاص خود کاری از پیش نمی‌برد. تصمیم بر این شد که با وجود تحریم‌های شدید تسلیحاتی، نیاز موشکی‌مان را از طرق دیگر رفع کنیم.

در قدم اول، محسن رفیق‌دوست وزیر وقت سپاه در سفر به سوریه، موضوع نیاز  ایران را با حافظ اسد رئیس‌جمهور وقت این کشور در میان گذاشت. کاری از دست حافظ اسد برنیامد. ذخایر موشکی‌ سوری‌ها در اختیار خودشان نبود. افسران روس موشک‌ها را کنترل می‌کردند. آن‌ها نتوانستند نیاز ایران به موشک را مرتفع کنند، اما حافظ اسد وعده آموزش موشکی را به نیروهای ایرانی داد. بر همین اساس و با تصمیم شورای‌عالی امنیت ملی، 13 نفر از یگان توپخانه سپاه به فرماندهی حسن طهرانی‌مقدم عازم سوریه شدند تا پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، اولین یگان موشکی ایران را راه‌اندازی کنند. این دوره سه ساله با توجه به مقطع حساس جنگ، با اصرار طهرانی‌مقدم و در عین ناباوری اساتید سوری در طی دو ماه برگزار شد.

لیبی مقصد بعدی رفیق‌دوست بود. معمر قذافی رهبر لیبی به دلیل اختلاف با صدام و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس موافقت کرد تعدادی موشک و سکوی پرتاب آن را همراه با خدمه لیبیایی به ایران اعزام کند. اولین محموله، شامل دو سکوی پرتاب و هشت فروند موشک بود. یکی از موشک‌ها توسط طهرانی‌مقدم صرف مهندسی معکوس شد.

***

اسفند 63 پالایشگاه کرکوک و بانک رافدین در بغداد هدف اولین حمله موشکی ایران قرار گرفتند. عراق این حمله‌ها را بمب‌گذاری و خراب‌کاری عوامل ایران معرفی کرد. در پاسخ به این ادعا پنجم فروردین 64 باشگاه افسران بغداد هدف موشک قرار گرفت تا عراق مجبور شود به اصابت موشک به پایتخت اعتراف کند. این اعتراف موج شدیدی از اعتراض و فشار از سوی روسیه و کشورهای عربی را بر ضد دولت قذافی به دنبال داشت. این موج، لیبی را مجبور کرد تا مستشارانش را از ایران خارج کند، اما این مستشاران قبل از خروج اقدام به دستکاری گسترده در سیستم‌های پرتاب موشک کردند تا در غیاب آن‌ها ایران قادر به شلیک موشک توسط پرتاب‌گرهای موجود نباشد. باز هم با تلاش شبانه‌روزی و خستگی‌ناپذیر حسن طهرانی‌مقدم و اعضای تیم موشکی، سکوهای پرتاب و سیستم‌های آسیب‌دیده تعمیر شدند.

در سایه تلاش‌های مجاهدانه همان سیزده نفر، دی سال 65 با اعلام نام مبارک حضرت زهرا(س) اولین موشک با دستان توانمند سربازان امام، ستاد نیروی‌هوایی ارتش عراق را هدف قرار داد. ایران بزرگ‌ترین قدم را برای موشکی شدن برداشته بود، اما این تازه ابتدای راه بود.

***

جنگ تحمیلی در سال 67 پایان یافت ولی یگان موشکی سپاه پاسداران هم‌چنان پابرجا ماند، با توانی ابتدایی در حوزه موشکی و راکتی. تجربه جنگ باعث شد تا موضوع افزایش توان موشکی در دستور کار مسئولان قرار گیرد. آن‌ها که در دوران جنگ اهمیتِ داشتن موشک و نیاز به این سلاح را به‌وضوح دیده بودند ترجیح دادند تا توان کشور در حوزه نظامی، بیش‌تر معطوف به توان موشکی شود.

از آن روزی که جنگ پایان یافت تاکنون، ایران با اراده یک جمع 13 نفره به عنوان پایه‌گذاران توان موشکی ایران، یکی از توانمندترین کشورهای جهان در حوزه طراحی موشک‌های بالستیک است. موشک‌هایی که در ادامه بحث، مهم‌ترین‌شان به اختصار معرفی می‌شوند.

 

شهاب 1، 2 و3

اولین موشک بالستیک ایران شهاب1 بود که نمونه ارتقا یافته موشک بالستیک اسکادِ بی و حاصل تجربه و تلاش متخصصان ایرانی روی موشک اسکاد بود. برد شهاب به نسبت دیگر موشک‌ها خیلی زیاد نبود و خطای زیادی هم داشت لذا نیاز به یک موشک جدید در سازمان رزم به‌شدت احساس می‌شد. کار تکمیلی روی شهاب1 منجر به ساخت موشک شهاب2 با برد پانصد کیلومتر شد. شهاب2 نیز با آرمان اصلی یگان موشکی سپاه و حسن طهرانی‌مقدم فاصله داشت. کار تحقیقاتی ادامه یافت تا این که نخستین نمونه از موشک بالستیک میان‌برد با نام شهاب3 و با بردی حدود 1150 کیلومتر در سال 77 رونمایی و با موفقیت آزمایش شد. این اولین گام ایران برای دستیابی به موشک‌های برد بلند بود.

 

سجیل

تا بدین‌جا همه موشک‌های ساخته شده برای حرکت به سوی هدف از سوخت مایع بهره می‌بردند ولی تکنولوژی روز دنیا سوخت جامد بود. کشورهای معدودی در جهان از این تکنولوژی برخوردار بودند، لذا پروژه جدیدی به نام «عاشورا» تعریف شد. موشک بالستیک سجیل با برد دو هزار کیلومتر که دومرحله‌ای عمل می‌کرد، به عنوان محصول این پروژه در نیمه دوم سال 80 رونمایی شد. نکته قابل توجه درباره سجیل این است که سرعت بازگشت به جو زمین و سقوط روی هدفِ این موشک بالستیک حدود 13 ماخ* است. این یعنی انهدام سجیل قبل از اصابت به هدف، تقریبا غیرممکن است. علاوه بر این، سوخت جامد در سجیل، عمر انبارداری این موشک را نیز به طرز قابل توجهی بالا برده است.

 

قیام

گرچه سجیل 23 تُنی، قدرت و توان موشکی ایران را بسیار بالا برد، اما نیاز به موشکی که بتواند پایگاه‌های آمریکا در منطقه را با بردهای مختلف و با دقت بالا هدف قرار دهد به‌شدت حس می‌شد. این بود که شهید طهرانی‌مقدم و تیم موشکی‌اش، طراحی یک موشک را در دستور کار قرار دادند که بتواند با دقت بالا، حداکثر تا هشتصد کیلومتر اطراف ایران راپوشش دهد. علت تلاش برای دستیابی به موشکی در این برد، آن بود که اکثر پایگاه‌های آمریکا در منطقه، حداکثر در این فاصله با مرزهای ایران هستند. در همین راستا جمهوری اسلامی این ایده را عملیاتی کرد و سرانجام در 29 مرداد سال 89، موشکی جدید به نام «قیام» رونمایی شد. از نکات برجسته «قیام» تحلیل مسیریابی و حرکت آن بدون وجود بال است. این مهم توسط تکنولوژی روز دنیا در موشک بالستیک قیام عملیاتی شده. مسئولان موشکی کشور می‌گویند تجربه 25 سالۀ صنعت دفاعی کشور در عرصه هوافضا در موشک قیام خلاصه شده است.

 

فاتح

پس از قیام، فاتح110 پا به میدان بالستیک‌های ایرانی گذاشت. فاتح110 موشکی زاویه‌ پرتاب، نقطه‌زن، سوخت جامد و با برد سیصد کیلومتر است. البته فاتح برادران دیگری هم دارد که همگی نسل‌های جدیدتری از فاتح110 هستند. فاتح313 با بردی در حدود پانصد کیلومتر و بهره‌گیری از سوخت جامد مرکب، موشک «خلیج فارس» با برد سیصد کیلومتر و با قابلیت انهدام اهداف ثابت و متحرک دریایی، موشک‌های هرمز1 با قابلیت ضد رادار و موشک هرمز2 با قابلیت ضد کشتی، همگی نسل‌های جدید موشک‌های فاتح110 هستند که هرکدام ویژگی خاص خود را دارند.

 

هرمز

یکی از دستاوردهای مهمی که در اردیبهشت سال 93 در جریان بازدید رهبر معظم انقلاب از دستاوردهای جدید نیروی هوافضای سپاه برای اولین‌بار به نمایش درآمد، موشک‌های بالستیک ضد رادار و ضد کشتی هرمز1 و2 بود. این موشک‌ها را با توجه به شباهت زیادشان به موشک‌های فاتح110، می‌توان امتداد بهینه شده و ارتقا یافته همین خانواده دانست که جزو دقیق‌ترین موشک‌های ایرانی محسوب می‌شوند. هدف مهمی که می‌توان بر ضد آن، از موشک هرمز استفاده کرد شناورهای نظامی هستند که امروزه تعداد زیادی از آن‌ها با ابعاد بسیار بزرگ در خلیج فارس تردد می‌کنند. این‌ها، همگی اهداف مناسبی برای شکارچی دقیقی مثل هرمز1 هستند.

نکته دیگر در مورد سامانه موشکی هرمز1 تحرک بالای این سامانه موشکی است که بر روی یک پرتابگر با قدرت تحرک زیاد قرار دارد. شلیک این موشک به همراه شلیک موشکی مثل «خلیج فارس» می‌تواند برای هر دشمنی در سطح دریا یک کابوس واقعی باشد، چرا که دشمن با دو نوع موشک فوق‌العاده سریع رو‌به‌رو است که از دو سیستم هدایتی کاملا متفاوت بهره برده‌اند و مقابله با هرکدام از آ‌ن‌ها مشکلات خاص خود را دارد.

 

عماد

سرآمد پروژه‌های متعدد هوافضای سپاه در طول 30 سال پس از جنگ، موشکی است که توجه بسیاری را به خود جلب کرده. موشکی که تا لحظه اصابت به هدف، قابلیت کنترل دارد. این موشک که در بحبوحه توافق هسته‌ای رونمایی شد، از تکنولوژی هدایت تا لحظه برخورد به هدف از طریق بالک‌های نصب شده روی کلاهک برخوردار است. «عماد» طبق اعلام مسئولان، بردی در حدود 1700 کیلومتر دارد و تکنولوژی به کار رفته در آن، در حال بسط به سایر موشک‌ها است.

 

پی‌نوشت

* عدد ماخ برای اجسام پرسرعت در یک سیال، کانال‌ها و تونل‌های باد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

نویسنده: مصطفی عیدی

 

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد