ورود ثبت نمودن

وارد اکانت خودتان بشوید

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار

اکانت خودتان را ایجاد کنید

فیلد هایی که دارای علامت ( * ) هستند باید تکمیل شوند
نام *
نام کاربری *
رمز عبور *
تایید رمز عبور *
آدرس پست الکترونیک *
تایید آدرس پست الکترونیک *

مصايب شیعیان

دستگیری و زندانی کردن علما و رهبران اسلامگرا، ممنوعیت برگزاری مراسم عزاداری برای امام حسین(ع)، حمایت از افراد منحرف همجنس‌باز، ممنوعیت حجاب در مدارس و دانشگاه‌ها، و...

این‌ها تنها نمونه‌ اندکی از انبوه اخبار مربوط به سیاستهای دین‌ستیزانه حکومت الهام علی‌اف و وضعیت كنوني شیعیان جمهوری آذربایجان است. اخباری که نشان از وخامت اوضاع فرهنگی و سیاسی مردم مسلمان اين كشور دارد.

اما چرا حکومت جمهوری آذربایجان چنین سیاستهایی را علیه مذهب و شیعیان این کشور در پیش گرفته و مردم مسلمان و معتقد آذربایجان در برابر سیاست‌های ضد دینی حکومت خود چه واکنش‌هایی نشان میدهند؟

اینها سوالاتی است که سعی شده در این مقاله به آن‌ها پاسخ داده شود.

کشور و مردم جمهوری آذربایجان

جمهوری آذربایجان از طرف غرب در منتهی‌الیه جنوب شرقی اروپا و در ساحل غربی دریاچه خزر قرار گرفته است. این کشور از جنوب با ایران و از شمال با کشورهای روسیه و گرجستان مرز مشترک دارد.

بیش از 99درصد مردم این کشور مسلمان هستند و 85درصد جمعیت آن(نزدیک به هفت میلیون نفر) از مذهب تشیع پیروی می‌کنند. این سرزمین تا حدود دویست سال پیش جزو خاک ایران بود ولی در جنگهای ایران و روسیهو طی قراردادهای گلستان و ترکمنچای به روسیه واگذار شد.

مردمان این منطقه در دوران تزارها گرچه زیر استبداد زندگی میکردند و مجبور بودند مالیات‌های زیاد به حکومت پرداخت کنند ولی به جهت مذهبی و عقیدتی آزاد بودند و مشکلی برای انجام فرايض دینی و عقیدتی خود نداشتند.

نفوذی‌های دولت انگلستان

با رو به ضعف نهادن حکومت تزارها، عناصر وابسته به انگلستان شروع به نفوذ در این منطقه کردند. برای این منظور نيز سیاست ملی‌گرایی و حمله ‌فرهنگی به اعتقادات ‌اسلامی را در پیش گرفتند. آنها با وارد کردن یکی از ماموران خود به نام «رسول‌زاده» شروع به کوبیدن بر طبل پان‌ترکیسم یعنی تاکید بر قومیت ترک کردند.

اما رسول‌زاده که بود؟

محمدامین رسول‌زاده در سال 1263.ش در روستای نوخانی باکو به دنیا آمد. او فرزند یک روحانی بود ولی به دلیل تحصیل در مدارس روسی و جذب به محافل ماسونی، از ابتدا به خودمختاری ترکهای منطقه قفقاز مي‌اندیشید. رسول‌زاده از جوانی دوستی عمیقی با جوزف استالینِ یهودی پیدا کرد و همراه با او نطقهای آتشینی علیه تزارها برای کارگران نفت باکو ایراد میکرد. او از سال 1281 تشکیلاتی را به وجود آورد که دانشجویان و دانشآموزان ترک‌زبان روسیه در آن عضویت داشتند. رسولزاده در این تشکیلات، به‌شدت دنبال تهییج احساسات قوم‌گرایانه و پان‌ترکیسم بود.

همزمان با نفوذ عناصر انگلیسی در منطقه قفقاز بین سالهای 1260 تا 1280شمسی، جریان مشروطه‌خواهی در ایران شکل میگرفت. جریانی که با حرکت عدالت‌خواهانه علما آغاز شد، اما به وسیله عناصر فراماسون وابسته به سفارت انگلستان به انحراف رفت. در چنین شرایطی رسولزادة 24 ساله وارد ایران شد و پس از ورود به تهران به همراه سیدحسن تقیزاده و همپالگیهای انگلوفیلش «حزبدموکرات» را بنیان گذاشت. اندکی بعد از فتح تهران هم با انتشار روزنامه «ایران نو» به مسئولیت رسولزاده، تفکرات و مفاهیم غربی بسیاری در ایران رواج یافت. جالب است که اسناد همکاری او در روزنامه ایران نو با مسیو بازیل مامور برجسته اینتليجنت سرویس منتشر شده است.

بعد از جریان‌هاي مشروطه در ایران، رسول‌زاده به آذربایجان شوروی برگشت و حزب «مساوات» را بنیان گذاشت. حزب مساوات كه از تجمع ملي‌گرايان آذربايجاني تشكيل شده بود از نفوذ گسترده‌اي در ميان مردم اين كشور برخوردار شد. حزب مساوات پس از وقوع انقلاب اكتبر در روسيه، اين كشور را مستقل اعلام كرد. دولت مستقل آذربايجان تا سال 1920.م(1299.ش) دوام آورد. در اين سال، بلشويكها آن را به تصرف خود درآورده و در آوريل همان سال جمهوري شوروي سوسياليستي آذربايجان تشكيل شد. گرچه در همان سال‌های نفوذ رسول‌زاده و سایر ماموران انگلیسی بر ارکان فرهنگی و حکومتی آذربایجان، تفکرات انحرافی و ضد مذهبی تا حدودی در این منطقه رواج پیدا کرده بود.

مسلمانان و دوران سیاه استالین

با گذشت زمان و قدرتمند شدن کمونیستها شرایط مسلمانان در تمام اتحاد جماهیر شوروی روز به روز بدتر می‌شد.  طوری که بعد از 20 سال و با قدرت‌گیری استالین، شرایط به بدترین وضعیت ممکن رسید. درِ مساجد و کلیساها بسته شد، انجام شعائر مذهبی ممنوع، حتی کتابهای مذهبی مردم توقیف و مصادره می‌شد و مخالفان و ناقضان قوانین حکومتی دستگیر، زندانی و اعدام میشدند. بسیاری از عالمان دینی آذربایجان تا سال 1937م.(1316.ش) به دستور میرجعفر باقراف دبیرکل حزب در آذربایجان دستگیر و در زندانها و مکانهای نامعلوم تیرباران و شهید شدند.

یکی از این شهیدان «آیتالله شیخغنی بادکوبهای» از علمای بزرگ و مشهور آذربایجان و تحصیل‌کرده نجف بود.وقتی شیخ غنی را پیش باقراف میبرند، میرجعفر با مشاهده عدم اعتنای شیخ به جبروت و دم و دستگاه او دست خود را مشت کرده، محکم روی میز میکوبد و فریاد میکشد: «ای شیخ! مي‌دانی من چه کسی هستم؟! به من میگویند میرجعفر باقراف، نماینده استالین!»مرحوم شیخ غنی نيز در مقابل با صلابت تمام، دستش را روی میز میرجعفر میکوبد، به‌طوری که دوات از روی میز میپرد و مرکب روی صورت میرجعفر می‌پاشد. بعد با صدای بلند میگوید: «تو هم مي‌فهمی من کی هستم؟! به من میگویند شیخ غنی نماینده امام زمان(عج)... میفهمی یعنی چه؟!»باقراف با تحکم و بی‌ادبی به شیخ میگوید: «باید دست از تبلیغات دینی در برابر حزب کمونیست برداری و مردم را علیه ما تحریک نکنی وگرنه هرچه دیدی از چشم خودت دیدي!»شیخغنی نيز در جواب میگوید: «من بندة خدایم و مسئولیت دارم مردم را به دین اسلام و مذهب اهل بیت علیهم‌السلام دعوت کنم و هرگز از انجام این مسئولیت دست برنمیدارم. شما هم هر غلطی میخواهید بکنید!»

بعد از گفتن این سخن، برمیخیزد و به خانهاش برمیگردد. نصف شب مزدوران میرجعفر به خانه شیخ میریزند و او را دستگیر کرده و میبرند. از سرنوشت شیخ ‌غنی خبری نبود تا حدود 15 سال بعد که استالین مرد و میرجعفر محاکمه شد. در جریان محاکمه مشخص شد که شیخ را شبانه تیرباران و پیکرش را در دریا غرق کردهاند.

در دوره استالین بسیاری از زیارتگاه‌ها و مساجد نيز بسته یا تخریب شدند. مثلا «بی‌بی ‌هیبت» زیارتگاهی در حدود شش کیلومتری جنوب غربی باکو یکی از اين نمونه‌هاست.این زیارتگاه متعلق به یکی از دختران امام موسی کاظم(ع) به نام «فاطمهصغری» است. بقعه این امامزاده در زمانصفویه ساخته شده بود، اما در سپتامبر ۱۹۳۶.م به دستور استالین تخریب و روی قبر آسفالت ریخته شد ولي مردم به احترام بقعه از روی آسفالت عبور نمی‌کردند. البته پس از فروپاشی شوروی این بقعه دوباره بازسازی شد.

آمریکايی‌ها

بعد از فروپاشی شوروی و اعلام استقلال جمهوری آذربایجان حالا دیگر نوبت آمریکایی‌ها بود که به روش انگلیسی‌ها روحیه مذهبی و تمایلات اسلام‌خواهانه مسلمانان و شیعیان اين کشور را نشانه بگیرند.بر همین اساس، دوباره تبلیغات «پان‌ترکیسم» و تاکید بر قومیت‌گرایی به علاوة ترویج سبک زندگی غربی با شدت زیاد در کل این جمهوری دنبال شد. از طرف دیگر به دلیل شروع فعالیت اسلام‌گرایان به رهبری افرادی چون «علی‌اکرم علی‌اف» تمسخر اعتقادات اسلامی و زدن اتهام جاسوسی به اسامگراها برای ایران در رسانه‌ها پررنگ شد.

شیعیان آذربایجان در دوران خفقان حاکمیت کمونیستها تنها از طریق امواج برنامه‌های رادیویی مناطق آذری‌زبان جمهوری اسلامی(به‌ویژه برنامه‌های مذهبی و خطبه‌های نماز جمعه شهرهای تبریز، اردبیل و ارومیه) تلاش میکردند اطلاعات مذهبی خود را بالا ببرند و با تشکیل جلسات مخفیانة مذهبی روحیه دینی خود را حفظ کنند.

بعد از استقلال، به دلیل این که بسیاری از شیعیان این مناطق به زیارت امام رضا علیه‌السلام مي‌رفتند و خمس و سهم امام(عج) را به مراجع تقلید در ایران مي‌پرداختند با اتهام جاسوسی برای ایران مواجه و حتی زندانی می‌شدند. با وجود تمام این سختگیری‌ها و فشارها روز به روز افراد بیش‌تری به سمت اسلام‌گراها جذب میشدند و مراسم مذهبی از جمله مراسم ایام عزاداری اباعبدالله‌الحسین(ع) با شکوه هرچه بیش‌تر توسط مردم برگزار میشد. این مسئله البته از دید حکومت وابسته به غربِ حیدر علی‌اف پنهان نمی‌ماند و موجب سختگیری‌های بیش‌تر حکومت خودکامه او علیه اسلام‌گرا می‌شد.

حکومت علی‌افها و اسرائیل

با گذشت زمان و به‌ویژه بعد از مرگ حیدر علی‌اف و روی کار آمدن پسرش «الهام»، اخبار پيرامون روابط جمهوری آذربایجان و رژیم اشغالگر قدس علنی‌تر شد. به‌طوری که دو سال قبل مقاله‌ای با عنوان «طرح‌های بین‌المللی برای جامعه» از یک صهیونیست به نام آریه گوت رئیس يك سازمان غیر دولتی اسرائيلی در «آذرتاج»، خبرگزاری رسمی دولت با روتیتر «جمهوری آذربایجان فانوس دریایی توسعه جهان اسلام است» منتشر شد.

این صهیونیست به عیان بر روابط اسرائیل و جمهوری آذربایجان اشاره کرده و مینویسد: «همکاری آذربایجان-اسرائیل در حال شکوفایی است و حجم تجارت میان دو طرف، تقریبا چهار میلیارد دلار است. گرچه پیش‌تر، این حجم تجارت در بخش نفت و گاز متمرکز شده بود، هم‌اکنون توسعه مناسبات متقابل اسرائیل و آذربایجان به سایر بخش‌های اقتصادی نیز شاخه گسترانده است. اسرائیل از مشتری‌های اصلی نفت جمهوری آذربایجان است. جانفشانی اسرائیل برای همکاری تنگاتنگ با جمهوری آذربایجان یک علت دیگر نیز دارد. اولا اسرائيل می‌خواهد به کشورهای مسلمان لائیکی که جامعه جهانی، مناسبات دوستانه با آنها دارد ابراز وفاداری کند. ثانیا جمهوری آذربایجان به عنوان تامین‌کننده منابع انرژی جایگاه مهمی دارد و 40درصد از نفت مصرفی اسرائیل را تامین می‌کند. در بخش کشاورزی و صنایع نظامی و ارتباطات جمهوری آذربایجان نیز فناوری مدرن اسرائيل موجود است و این فهرست را می‌توان طولانی‌تر کرد.»

البته به غیر از انتشار مقالاتی از این دست، ارتباط وسیع «الله‌شکور پاشازاده» رئیس اداره مسلمانان قفقاز(منصوب حکومت علی‌اف) با سران و خاخامهای صهیونیست و عکسهای متعدد او با سران اسرائیلی غیر قابل کتمان است.

 

وضعیت فعلی رهبران و علمای شیعه جمهوری آذربایجان

با وجود سیاست‌های غربگرایانه علی‌اف‌ها در سه دهه گذشته، گرایش شیعیان اين کشور به سمت مذهب و برگزاری مراسم و مجالس دینی و آیینی روز به روز بیش‌تر میشود. به‌ویژه شیعیان انقلابی منطقه «نارداران» که از پیشگامان و رهبران این حرکت هستند.

نارداران در 25 کیلومتری شمال باکو در کنار دریای‌ خزر واقع شده و بقعه امامزاده «رحیمه‌ خاتون» از دختران امام موسی ‌کاظم(ع) در آن‌جا قرار دارد. به دلیل حرکت‌های مذهبی و اعتراض‌هاي شیعیان این منطقه به سیاست‌های ضد دینی و غربگرایانه علی‌اف‌ها، حکومت لائیک آذربایجان بیش از نقاط دیگر به این مردمان جفا و ستم می‌کند. حتی در مقطعی آب، برق و گاز منازل شیعیان در نارداران قطع شد.

رفته رفته و با آگاه شدن مردم آذربایجان به رهبری علما، مناطق دیگر هم مانند مردم نارداران شروع به اعتراض به سیاستهای ضد دینی حکومت کردند. همین امر موجب سرکوب وسیعتر اسلام‌گرایان در چند سال اخیر شده است. موج اول سرکوب فعالان شیعه در سال‌های 2012 میلادی(1391.ش) و در آستانه برگزاری رژه و همایش شرم‌آور همجنس‌بازان انجام شد. طی آن، حاج‌محسن صمداف رهبر حزب اسلام، حاج‌آبگل سلیمان‌اف رهبر اتحادیه ارزش‌های ملی و معنوی، حجت‌الاسلام فرامیز عباس‌اف، روحالله آخوندزاده رئیس شعبه حزب اسلام در آستارا و ده‌ها تن از فعالان و روحانیان در شهرهای باکو، گنجه، لنکران، ماسالی، جلیل‌آباد و سایر مناطق دستگیر شدند. اما موج دوم سرکوب و دستگیری رهبران شیعیان در سال 96 شمسی اتفاق افتاد.

صبح روز 15 آذر 1396 و همزمان با ولادت حضرت رسول اکرم(ص) و امام صادق(ع) حکومت آذربایجان ۱۲ نفر از روحانیان و اسلام‌گرایان آذربایجان را در مجموع به ۱۵۲ سال زندان محکوم کرد. از جمله محکومان حجتالاسلام سیدائلمان آقایف به ۱۳ سال، حافظ قرآن حجتالاسلام ذوالفقار میکايیل‌اف به ۱۷ سال، حجتالاسلام روزی اسماعیل‌اف به ۱۵ سال، حجتالاسلام رامین سیف‌الله‌اف به ۱۳ سال و حاج‌مبارز ابراهیم‌اف نیز به ۱۳ سال زندان محکوم شدند.

اعتراض به برنامه‌‌های صهیونیستی و دین‌ستیزانه دولت، درخواست آزادی زندانیان روحانی و اسلام‌گرا، اعتراض به سرکوب دینداران نارداران و برگزاری باشکوه مراسم عزاداری حسینی در شهرهای گنجه، نارداران و لنکران در روز عاشورا از جمله اتهامات این ۱۲ نفر است.

 

مبارزه هم‌چنان ادامه دارد

با وجود رفتارهای سرکوب‌گرایانه حکومت لائیک جمهوری آذربایجان، مسلمانان این کشور با شور و حرارتی وصف‌ناپذیر به مبارزات خود برای به دست آوردن حقوق دینی‌شان ادامه میدهند. برگزاری پرشور مراسم عزاداری محرم و صفر با وجود ممنوعیت‌ها و سرکوب‌ها عزم آهنین شیعیان آذربایجان را برای رسیدن به آرمانهای اسلامی نشان میدهد.

 

منابع

1- آبادیان، حسین، رسول‌زاده، فرقه دموکرات و تحولات معاصر ایران، موسسه مطالعات تاریخ ‌معاصر ایران، چاپ اول، 1376.

2- امیراحمدیان، بهرام، روابط ایران و جمهوری آذربایجان، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ اول، 1384.

3- حشمتی، برهان، مقاله نگاهی کوتاه به نفوذ رژیم صهیونیستی در باکو، روزنامه کیهان، شماره 21238، دوم دی 1394.

4- خبرگزاری آران(خبرگزاری منطقه قفقاز)، شنبه 18 آذر 1396.ش، کد خبر 58125.

5- شهیدی‌ارسباران، عبدالحسین، خاطرات حاج‌علی‌اکرم علی‌اف(رهبر اسلام‌گرایان جمهوری آذربایجان، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1385.

6- مرتضوی، مصطفی، مقاله «پاشازاده، مامور سکولارسازی جامعه مسلمانان جمهوری آذربایجان»، روزنامه کیهان، شماره 21728، 30 شهریور 1396.

نویسنده: انوشه میرمرعشی

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد